wtorek, 4 czerwca 2019

Na czym polega wykonywanie zawodu radcy prawnego?

radca prawny jako obrońcaNa tym blogu poruszałam już wiele tematów związanych z aplikacją radcowską, ale dotąd nie wpadłam na to, żeby mniej zorientowanym wyjaśnić na czym polega wykonywanie zawodu radcy prawnego, do którego to aplikant radcowski aplikuje. Dziś zamierzam naprawić ten błąd i pokrótce wyjaśnić na czym polega wykonywanie zawodu radcy prawnego - głównie z punktu widzenia teoretycznoprawnego, tj. opisanego w ustawie o radcach prawnych.


Wykonywanie zawodu radcy prawnego


Już na samym początku ustawy o radcach prawnych, w jej artykule 4, znajdujemy wyjaśnienie postawionego w tytule pytania. Zgodnie z tym przepisem wykonywanie zawodu radcy prawnego polega n świadczeniu pomocy prawnej.

Zanim przejdziemy do szerszego omówienia kwestii związanej ze świadczeniem pomocy prawnej, pragnę zwrócić uwagę na zasady wykonywania zawodu radcy prawnego określone na samym początku ustawy o radcach prawnych.

Po pierwsze, pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana (art. 2 ustawy o radcach prawnych).

Po drugie, zawód radcy prawnego może wykonywać osoba, która spełnia wymagania określone ustawą o radcach prawnych (art. 3 ust. 1 ustawy o radcach prawnych).

Po trzecie, zawód radcy prawnego należy wykonywać ze starannością wynikającą z wiedzy prawniczej oraz zasad etyki radcy prawnego (art. 3 ust. 2 ustawy o radcach prawnych; zasady etyki określają przepisy wewnętrzne samorządu radcowskiego zawarte w Kodeksie Etyki Radcy Prawnego).

Po czwarte i bardzo istotne, radca prawny jest obowiązany do zachowania w tajemnicy wszystkiego, o czym dowiedział się w związku z udzieleniem pomocy prawnej. Obowiązek ten jest nieograniczony w czasie, co oznacza, że obowiązuje nawet po zaprzestaniu wykonywania zawodu radcy prawnego, a radca prawny nie może zostać zwolniony z obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej co do faktów, o których dowiedział się udzielając pomocy prawnej lub prowadząc sprawę, co oznacza, że co do zasady radca prawny nie może zostać przesłuchany w sądzie w charakterze świadka na okoliczności, o których dowiedział się w związku z udzieleniem pomocy prawnej. Niestety, nie jest to zasada całkowicie bezwzględna, dlatego że po pierwsze ustawa o radcach prawnych przewiduje, że tajemnicą nie są objęte informacje udostępniane na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu oraz przekazywane na podstawie pewnych przepisów Ordynacji podatkowej, a po drugie Kodeks postępowania karnego również przewiduje wyjątek, w którym radca prawny może zostać przesłuchany na okoliczności objęte tajemnicą w sytuacji, w której przy pomocy innych dowodów organy nie są w stanie ustalić pewnych faktów, a jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości - w takim przypadku o zwolnieniu z tajemnicy zawsze decyduje sąd. 

Świadczenie pomocy prawnej


Skoro już wiemy, czym jest wykonywanie zawodu radcy prawnego, to pora przejść do szczegółowego omówienie tej kwestii. Rozdział II ustawy o radcach prawnych jest poświęcony właśnie tej tematyce.

Zgodnie z art. 6 ustawy o radcach prawnych świadczenie pomocy prawnej przez radcę prawnego polega w szczególności na:

1. udzielaniu porad i konsultacji prawnych,

2. sporządzaniu opinii prawnych,

3. opracowywaniu projektów aktów prawnych,

4. występowaniu przed urzędami i sądami w charakterze pełnomocnika lub obrońcy.

Zatrzymując się przy ostatnim punkcie i kwestii pełnienia funkcji obrońcy przez radcę prawnego należy zwrócić uwagę, że do 2015 r. radcowie prawni nie mogli pełnić funkcji obrońcy. Obecnie mogą, ale jest to w pewnym zakresie ograniczone, o czym stanowi art. 8 ust. 6, zgodnie z którym pomoc prawna polegająca na występowaniu przez radcę prawnego w charakterze obrońcy w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe może być świadczona w ramach wykonywania przez niego zawodu na podstawie umowy cywilnoprawnej, w kancelarii radcy prawnego oraz w spółce prawniczej (o tym zaraz), pod warunkiem że radca prawny nie pozostaje w stosunku pracy. Zakaz zatrudnienia nie dotyczy pracowników naukowych i naukowo-dydaktycznych. Jest to słynny w środowisku zakaz pełnienia funkcji obrońcy przez radcę prawnego pozostającego w stosunku pracy.

Ponadto w ramach świadczenie pomocy prawnej radca prawny może sporządzać poświadczenia odpisów dokumentów za zgodność z oryginałem w zakresie określonym odrębnymi przepisami. Te odrębne przepisy, czyli na przykład kodeks postępowania cywilnego, czy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co do zasady przewidują, że radca prawny może sporządzać poświadczenia odpisów dokumentów za zgodność z oryginałem w danym postępowaniu w przypadku, gdy występuje w nim w charakterze pełnomocnika (to tak skrótowo).

Dopuszczalne formy organizacyjno-prawne wykonywania zawodu radcy prawnego


Radca prawny nie może wykonywać zawodu w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, czy spółki akcyjnej, czyli nie może założyć takiej spółki, żeby świadczyć pomoc prawną. Może jednak zostać przez taką spółkę zatrudniony do obsługi prawnej. Co stoi na przeszkodzie założeniu jednej z tych spółek przez radcę prawnego? Ustawa o radcach prawnych, która w art. 8 ust. 1 podaje zamknięty katalog dopuszczalnych form wykonywania zawodu radcy prawnego.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, radca prawny wykonuje zawód:

1. w ramach stosunku pracy,

2. na podstawie umowy cywilnoprawnej,

3. w kancelarii radcy prawnego (jednoosobowa działalność gospodarcza),

4. spółce -

a. cywilnej lub jawnej, w której wspólnikami są radcowie prawni, adwokaci, rzecznicy patentowi, doradcy podatkowi lub prawnicy zagraniczni,
b. partnerskiej, w której partnerami są radcowie prawni, adwokaci, rzecznicy patentowi, doradcy podatkowi lub prawnicy zagraniczni,
c. komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, w której komplementariuszami są radcowie prawni, adwokaci, rzecznicy patentowi, doradcy podatkowi lub prawnicy zagraniczni,

a wyłącznym przedmiotem działalności tych spółek jest świadczenie pomocy prawnej (nie do końca, bo w spółkach tych mogą być również doradcy podatkowi i rzecznicy patentowi, ale dziś nie będę tego roztrząsać).

Radca prawny, który wykonuje zawód w ramach stosunku pracy zajmuje samodzielne stanowisko podległe bezpośrednio kierownikowi jednostki organizacyjnej i nie można zlecać mu wykonania czynności wykraczającej poza zakres pomocy prawnej. Radca prawny wykonujący zawód w ramach stosunku pracy może być zatrudniony jednocześnie w więcej niż w jednej jednostce organizacyjnej i w wymiarze przekraczającym jeden etat. Do czasu pracy radcy prawnego wlicza się także czas niezbędny do załatwienia spraw poza lokalem jednostki organizacyjnej, w szczególności w sądach i innych organach oraz czas przygotowania się do tych czynności, przy czym czas pracy radcy w lokalu jednostki nie może być krótszy niż dwie piąte czasu pracy ustalonego w umowie o pracę.

Inne kwestie związane z wykonywaniem zawodu radcy prawnego


1. Wolność słowa

Przy wykonywaniu czynności zawodowych radca prawny korzysta z wolności słowa w granicach określonych przepisami prawa i rzeczową potrzebą. Nadużycie wolności słowa stanowiące ściganą z oskarżenia prywatnego zniewagę lub zniesławienie strony, jej pełnomocnika lub obrońcy, kuratora, świadka, biegłego lub tłumacza podlega ściganiu tylko w drodze dyscyplinarnej (o odpowiedzialności dyscyplinarnej pisałam TU).

2. Niezależność

Radca prawny nie jest związany poleceniem co do treści opinii prawnej oraz prowadzi samodzielnie sprawy przed organami orzekającymi, dbając o należyte wykorzystanie przewidzianych przez prawo środków dla ochrony uzasadnionych interesów jednostki organizacyjnej.

3. Substytucja i zastępca radcy prawnego

Radca prawny może udzielić dalszego pełnomocnictwa (substytucji) innemu radcy prawnemu, adwokatowi, prawnikowi zagranicznemu wykonującemu stałą praktykę w zakresie wynikającym z ustawy o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w RP.

Dziekan rady okręgowej izby radców prawnych w razie potrzeby wyznacza z urzędu zastępcę radcy prawnego, który został skreślony z listy radców prawnych albo nie może czasowo wykonywać czynności zawodowych - wyznaczenie jest równoznaczne z udzieleniem dalszego pełnomocnictwa procesowego.

4. Odmowa udzielenia pomocy prawnej

jak zostać radcą prawnymRadca prawny może odmówić udzielenia pomocy prawnej tylko z ważnych powodów. Ważnym powodem może być np. utrata zaufania. Wypowiadając pełnomocnictwo, umowę zlecenia lub umowę o pracę, radca prawny obowiązany jest wykonać wszystkie niezbędne czynności, aby okoliczność ta nie miała negatywnego wpływu na dalszy tok prowadzonych przez niego spraw.

5. Obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej

Radca prawny podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przy wykonywaniu czynności zawodowych. Obowiązek ubezpieczenia nie dotyczy radców prawnych niewykonujących zawodu. Rada okręgowej izby radców prawnych obowiązana jest do przeprowadzania kontroli spełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia. Dziekani rad okręgowych izb radców prawnych zobowiązani są do składania Ministrowi Sprawiedliwości raz w roku w terminie do 15 marca sprawozdań z tychże kontroli przeprowadzonych w poprzednim roku kalendarzowym.

Podsumowanie


Mam nadzieję, że te kilka słów nieco przybliżyło Wam kwestię wykonywania zawodu radcy prawnego. Oczywiście zachęcam do dzielenie się swoimi spostrzeżeniami i zadawania pytań.

Uściski 😙

Post został opracowany na podstawie:
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 730).

Fotografie: autorka.

2 komentarze:

  1. Bardzo ciekawie opisane stanowisko radcy prawnego ;) Wiele zawodów istnieje takich, które są bardzo ciekawe, a nie ma osoby, która opisałaby w tak ciekawy sposób jak to wygląda w praktyce ;)

    OdpowiedzUsuń

Króluje tu szacunek i kultura słowa. Komentarze zawierające słowa powszechnie uważane za obelżywe, nawołujące do nienawiści rasowej, narodowościowej, religijnej, o charakterze hejtu internetowego zostaną usunięte. Podawanie danych osobowych jest dobrowolne. Więcej informacji uzyskasz w polityce prywatności i regulaminie bloga (w wersji na komputery - zakładka po prawej stronie, w wersji mobilnej - u dołu w zakładce strony).