sobota, 11 maja 2019

Odpowiedzialność dyscyplinarna radców prawnych (i aplikantów)

odpowiedzialność dyscyplinarna radcy prawnegoZawód radcy prawnego zalicza się do tzw. zawodów zaufania publicznego. W związku z tym od radców prawnych wymaga się właściwego postępowania. Cechą zawodu zaufania publicznego jest między innymi to, że co do zasady wchodzi on w skład określonego samorządu, a jego członkowie podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej. Tak jest też w przypadku radców prawnych i aplikantów radcowskich. W dzisiejszym poście postaram się przybliżyć ten temat wskazując przede wszystkim kto i za co podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej, przedstawię rodzaje kar dyscyplinarnych, opowiem o tymczasowym zawieszeniu w wykonywaniu czynności, wyjaśnię czym jest ostrzeżenie dziekańskie i pokrótce zajmę się samym postępowaniem dyscyplinarnym - etapami, stronami, organami, wszczęciem tego postępowania i jego przebiegiem.


Kto i za co podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej?


Odpowiedzialności dyscyplinarnej poświęcony jest cały rozdział 6 ustawy o radcach prawnych.

Zgodnie z art. 64 ustawy o radcach prawnych odpowiedzialności dyscyplinarnej podlegają radcowie prawni i aplikanci radcowscy. Chciałabym zauważyć, że ustawa o radcach prawnych, w przeciwieństwie do Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, jak i Regulaminu wykonywania zawodu radcy prawnego, nie wprowadza odpowiedniego stosowania przepisów o odpowiedzialności dyscyplinarnej aplikantów radcowskich - aplikanci radcowscy podlegają tej odpowiedzialności na takich samych zasadach jak radcowie prawni.

Za co radcowie prawni i aplikanci radcowscy podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej? Zgodnie z ustawą:

1. za postępowanie sprzeczne z prawem,
2. za postępowanie sprzeczne z zasadami etyki (wspomniany Kodeks Etyki Radcy Prawnego),
3. za postępowanie sprzeczne z godnością zawodu,
4. za naruszenie obowiązków zawodowych.

Ponadto, tylko radcowie prawni podlegają również odpowiedzialności za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia.

Jakie zachowania są wyłączone spod odpowiedzialności dyscyplinarnej?

Cytując ustawę - czyny naruszające przepisy dotyczące porządku i dyscypliny pracy, określone w Kodeksie pracy, czyli ni mniej, ni więcej przewinienia pracownicze.

Kary dyscyplinarne 


Ustawa o radcach prawnych wymienia pięć rodzajów kar dyscyplinarnych:

1. upomnienie,
2. nagana,
3. kara pieniężna,
4. zawieszenie prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego na okres od trzech miesięcy do pięciu lat, a w stosunku do aplikantów radcowskich - zawieszenie w prawach aplikanta na czas od jednego roku do trzech lat,
5. pozbawienie prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego, a w stosunku do aplikantów radcowskich - wydalenie z aplikacji.

Drodzy Aplikanci, ustawodawca dba o nasze finanse i rzecze w ust. 2 art. 65, że wobec nas nie stosuje się kary pieniężnej. Możecie spać spokojnie. Chyba 😅. Poza tym, choć ustawodawca nie pisze o tym wprost (myślę, że domniemuje naszej mądrości), wobec aplikanta radcowskiego nie da się zastosować zakazu sprawowania patronatu, który może być orzeczony obok kary nagany i kary pieniężnej na okres od roku do pięciu lat, a obok kary zawieszenia prawa do wykonywania zawodu na okres od dwóch do dziesięciu lat.

Wiem, że wszyscy jesteśmy żądni krwi, więc przejdźmy na chwilę do kar definitywnie wykluczających (choć nie tak definitywnie jakby ta moja żądza krwi chciała 😂).

Pozbawienie prawa do wykonywania zawodu powoduje skreślenie z listy radców prawnych bez prawa ubiegania się o ponowny wpis przez okres 10 lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia nakładającego ową karę.

Odpowiednio wydalenie z aplikacji powoduje skreślenie z listy aplikantów bez prawa ubiegania się o ponowny wpis na listę aplikantów lub listę radców prawnych przez okres 5 lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia tejże kary.

Obok kar dyscyplinarnych można orzec obowiązek przeproszenia pokrzywdzonego albo podania treści orzeczenia do publicznej wiadomości.

Ponadto w przypadku, gdy kara się jednocześnie za kilka przewinień orzeka się karę łączną. Wybaczcie, może to nie jest aż tak skomplikowane jak w prawie karnym, ale jak słyszę kara łączna, to od razu zadaję zadanie domowe - zasady orzekania takiej kary w art. 65(1) ustawy o radcach prawnych polecają się lekturze.

W nawiązaniu do powyższego, widzimy więc w odpowiedzialności dyscyplinarnej pewne subtelne analogie do odpowiedzialności karnej.

Tymczasowe zawieszenie w czynnościach zawodowych


Nazwą przypomina tymczasowe aresztowanie i brzmi strasznie... Tymczasowym aresztowaniem, na szczęście nie jest i w tej patowej sytuacji, kiedy można to orzec, może to być plus. Minus kiedy się to orzeka, bo nas tymczasowo aresztowali 😅.

Przechodząc do meritum, mamy dwie możliwości zastosowania tymczasowego zawieszenia w wykonywaniu czynności zawodowych:

1. fakultatywną -  sąd dyscyplinarny może tymczasowo zawiesić w wykonywaniu czynności zawodowych radcę prawnego lub aplikanta radcowskiego, przeciwko któremu toczy się postępowanie dyscyplinarne lub karne w szczególnie uzasadnionych okolicznościach sprawy; wydaje się tu postanowienie albo z urzędu albo na wniosek stron,

2. obligatoryjną - sąd dyscyplinarny orzeka o tymczasowym zawieszeniu w czynnościach radcy prawnego lub aplikanta radcowskiego, w stosunku do którego w prowadzonym przeciwko niemu postępowaniu karnym zastosowano tymczasowe aresztowanie; czyni się to w terminie 14 dni od dnia powzięcia wiadomości o tymczasowym aresztowaniu.

Postanowienie sądu dyscyplinarnego o tymczasowym zawieszeniu w wykonywaniu czynności zawodowych jest natychmiast wykonalne, a ku pokrzepieniu serc przysługuje na nie zażalenie.

Ostrzeżenie dziekańskie


Łaska Pańska nie zna granic i w art. 66 stanowi, że jeśli przewinienie dyscyplinarne jest mniejszej wagi albo okoliczności sprawy wskazują, że wystarczy jakiś mniej inwazyjny środek dyscyplinujący niż od razu z grubej rury kara dyscyplinarna, to dziekan rady okręgowej izby radców prawnych, na wniosek rzecznika dyscyplinarnego, może poprzestać na udzieleniu ostrzeżenia radcy prawnemu lub aplikantowi radcowskiemu.

porady prawne onlineZ wnioskiem o ostrzeżenie dziekańskie, rzecznik dyscyplinarny może wystąpić po uprawomocnieniu się postanowienia o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania dyscyplinarnego.

Podobnie jak w przypadku orzekania kar, tak i przy ostrzeżeniu dziekan może zobowiązać do przeproszenia pokrzywdzonego lub do innego stosownego postępowania.

W terminie 7 dni od udzielenia ostrzeżenia radcy prawnemu lub aplikantowi radcowskiemu przysługuje prawo odwołania do właściwego sądu dyscyplinarnego.

Postępowanie dyscyplinarne - etapy, strony, organy, wszczęcie i przebieg


Zgodnie z ustawą o radcach prawnych na postępowanie dyscyplinarne składają się trzy etapy:

1. dochodzenie - na tym etapie postępowania stronami są obwiniony i pokrzywdzony,
2. postępowanie przed sądem dyscyplinarnym - w tym etapie stronami są oskarżyciel, obwiniony i pokrzywdzony
3. postępowanie wykonawcze.

Oskarżycielami przed sądem dyscyplinarnym są:

- przed okręgowym sądem dyscyplinarnym - rzecznik dyscyplinarny (lub zastępca),
- przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym - Główny Rzecznik Dyscyplinarny (lub zastępca).

Obwinionym jest oczywiście radca prawny lub aplikant radcowski, co do którego wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów. Obwiniony może mieć obrońcę, którym może być radca prawny lub adwokat.

Pokrzywdzony to osoba, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone postępowaniem radcy prawnego lub aplikanta radcowskiego określonym we wspominanym na samym początku art. 64 ustawy o radcach prawnych (najczęściej jest to nikt inny jak Klient 💆).

Postępowanie wszczyna wniosek o ukaranie złożony odpowiednio - przez Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego, rzecznika dyscyplinarnego lub zastępców.

Sąd dyscyplinarny orzeka w składzie trzyosobowym, a sędziów wyznacza przewodniczący sądu dyscyplinarnego dążąc do zapewnienia rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki oraz równomierne obciążenie sprawami składów sądu.

Co do zasady właściwy do rozpoznania sprawy w I instancji jest sąd dyscyplinarny okręgowej izby radców prawnych, której obwiniony jest członkiem w chwili wszczęcia postępowania dyscyplinarnego.

Jeżeli czyn popełniło kilku radców lub aplikantów i na dodatek są oni wpisani na listy w różnych izbach, to mamy następujące zasady:

a. właściwy jest sąd dyscyplinarny, w okręgu którego popełniono przewinienie, a gdy tego miejsca nie można ustalić,
b. okręgowy sąd dyscyplinarny, w którego okręgu wszczęto najpierw postępowanie dyscyplinarne.

Jak już te zasady nie pomogą, to do akcji wkracza Wyższy Sąd Dyscyplinarny i rozstrzyga spór o właściwość.

Orzeczenia sądu dyscyplinarnego 


Rozstrzygnięcia sądu dyscyplinarnego zapadają w formie orzeczeń albo postanowień, orzeczenia wydaje się na rozprawie. Orzeczenia wydanego pod nieobecność obwinionego lub jego obrońcy nie uważa się za zaoczne.

Co do zasady orzeczenia i postanowienia kończące postępowanie dyscyplinarne z urzędu doręcza się wraz z uzasadnieniem stronom oraz Ministrowi Sprawiedliwości. Wyjątek od sporządzenia uzasadnienia zawarty jest w art. 70(4) ust. 2 ustawy o radcach prawnych - nie sporządza się uzasadnienia, jeśli kara została uzgodniona z obwinionym lub karą jest upomnienie.

Od orzeczeń i postanowień kończących postępowanie dyscyplinarne stronom oraz Ministrowi Sprawiedliwości przysługuje odwołanie w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu orzeczenia lub postanowienia wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia odwołania.

Przedawnienie i usunięcie wzmianki o ukaraniu


Co było a nie jest nie pisze się w rejestr 😉.

I tak:

1. nie wszczyna się postępowania dyscyplinarnego, jeżeli od popełnienia przewinienia upłynęły trzy lata, a w przypadku nadużycia wolności słowa stanowiące zniewagę lub zniesławienie - po upływie roku,

2. w przypadku, gdy wszczęto postępowanie przed upływem powyższych terminów karalność przewinienia ustaje, gdy od czasu jego popełnienia upłynęło pięć lat, a w przypadku nadużycia wolności słowa stanowiące zniewagę lub zniesławienie - trzy lata,

3. jeżeli czyn zawiera znamiona przestępstwa przedawnienie dyscyplinarne następuje z upływem okresu przedawnienia karalności przestępstwa.

Usunięcie wzmianki o ukaraniu dyscyplinarnym następuje z urzędu:

1) w przypadku upomnienia, nagany i kary pieniężnej - po upływie trzech lat od uprawomocnienia się orzeczenia,

2) w przypadku zawieszenia prawa do wykonywania zawodu - po upływie 5 lat od upływu okresu zawieszenia,

3) po upływie 15 lat od uprawomocnienia się orzeczenia orzekającego karę pozbawienia prawa do wykonywania zawodu albo 7 lat i 6 miesięcy po uprawomocnieniu się orzeczenia wydalenia z aplikacji - jeżeli radca prawny lub aplikant radcowski nie zostanie w tym czasie ukarany lub nie zostanie wszczęte przeciwko niemu postępowanie dyscyplinarne.

zawód zaufania publicznego Podsumowanie


Jak widzicie, postępowanie dyscyplinarne jest bardzo podobne do postępowania karnego. Ustawa nawet w sprawach nieuregulowanych w niej w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej odsyła do odpowiedniego stosowania kodeksu postępowania karnego oraz rozdziałów I-III kodeksu karnego.

Jak Wy oceniacie regulacje związane z odpowiedzialnością dyscyplinarną? Czy Waszym zdaniem są dolegliwością odstraszająco-dyscyplinującą? Czy takie regulacje są według Was konieczne, czy z góry zakładają, że radcowie i aplikanci będą działać nie w porządku? A może są odpowiedzią na naturę ludzką, której nawet zawód (dobrowolnie i samodzielnie wybrany) nie zmieni?

Uściski 😙

Post został opracowany na podstawie:
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 730).

Fotografie: autorka. 

4 komentarze:

  1. Jak się jest po pierwszej dyscyplinarce świat wygląda inaczej. Pozdrawiam M. D.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Nie wątpię. W przepisach jednak świat zazwyczaj ma inny wygląd niż w rzeczywistości. Również pozdrawiam.

      Usuń
  2. Czy mogłabyś pokrótce opisać jak wygląda symulacja rozprawy na I roku (z zasad etyki)? Pozdrawiam

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Grupa jest dzielona na grupę obrońców i oskarżycieli, dostajemy kazus, sala wykładowa zostaje z tej okazji przemeblowana, sądem jest prowadzący, jakieś krótkie przygotowanie, po którym każdy ma okazję wygłosić swoje racje (z pozycji oskarżyciela lub obrońcy - w zależności, w której grupie się znalazł), potem jest omówienie tego, co się wydarzyło. Pozdrawiam również

      Usuń

Króluje tu szacunek i kultura słowa. Komentarze zawierające słowa powszechnie uważane za obelżywe, nawołujące do nienawiści rasowej, narodowościowej, religijnej, o charakterze hejtu internetowego zostaną usunięte. Podawanie danych osobowych jest dobrowolne. Więcej informacji uzyskasz w polityce prywatności i regulaminie bloga (w wersji na komputery - zakładka po prawej stronie, w wersji mobilnej - u dołu w zakładce strony).